Wojciech Tochman - Bóg zapłać

Bierzesz do ręki książkę. Czytasz. Kończysz, idziesz do kuchni, robisz herbatę, robisz listę zakupów i zastanawiasz się co zrobić na obiad.

Nie. Zdecydowanie nie. Raczej: Bierzesz do ręki książkę. Czytasz. Kończysz. Idziesz do kuchni, robisz herbatę. I wiesz, że przez najbliższe kilka tygodni każde parzenie herbaty będzie przypominać o tym, co się przeczytało. Idealne w formie i wyrafinowane jak kształt najpiękniejszej róży i osobiste jak gest jej dawania reportaże Tochmana są też jak kolce: wbijają się pod skórę i nie pozwalają o sobie zapomnieć. Myślę, że ten tom powinien stać się obowiązkową lekturą dla studentów nauk społecznych: trudno sobie bowiem wyobrazić lepsze studium pewnej części polskiej mentalności - tej obrzędowej, nieco archaicznej i jakby nieprzystającej do wciskającej się wszędzie wielkomiejskiej obyczajowości, ale obecnej w nas (!) tak silnie, że przynajmniej ja odnalazłem w opowieściach z Bóg zapłać kilka odbić moich bliskich i mnie samego.

W tomie zebrano czternaście znanych reportaży Tochmana: jest tu Człowiek, który powstał z torów o Janie, który obudził się kiedyś gdzieś na warszawskich bocznicach i musiał zbudować tożsamość od samego początku, jest Wściekły pies, najmocniejszy chyba w tomie tekst o księdzu-geju, który prowadzi wielokrotne życie i bez żadnej jego części nie byłby sobą i Leży we mnie martwy anioł o Tomaszu Beksińskim, jednej z najoryginalniejszych postaci końca XX wieku. Ci, którzy znają wcześniejsze wydawnictwa W.T., mogą być nieco zawiedzeni - niemal cała zawartość książki będzie im już znana. Nie sposób jednak odmówić sensu właśnie takiemu doborowi reportaży. Nowe wydawnictwo to okazja by na każdy z nich spojrzeć raz jeszcze - w nowym, poruszającym kontekście sąsiedztwa - i w oderwaniu od zwietrzałego już kontekstu aktualnych wydarzeń, dzięki czemu teksty stają się bardziej uniwersalne i bliższe prawdy - tej metafizycznej.